حمايتها و تعهدات مربوط به حوادث ناشي از كار در ايران
مقدمه:
تامين آتيه كارگران در برابر حوادث و بيماريها را شايد بتوان به عنوان بنياديترين اصل اساسي در پيدايش بيمههاي اجتماعي نام برد كه در ادامه سير و تحولات پيش آمده سبب گرديد تعهدات بيمههاي اجتماعي متنوعتر و كاملتر گردد. از اين رو ميتوان تامين آتيه بيمهشدگان در مقابل حوادث و بيماريهاي حرفهاي را از جمله اولين شاخه خدماتي دانست كه در كنار ساير حمايتها در قوانين و مقررات مربوط به بيمههاي اجتماعي اغلب كشورها مشاهده ميشود كه براي معرفي اين شاخه ازعبارتي همچون «جبران خسارت كارگران» درصورت ناتواني موقت يا دائم، كلي يا جزئي و بيماريها استفاده شده است.
جديدترين نامي كه براي معرفي اين شاخه در متون مربوط به بيمههاي اجتماعي بكار برده شده «حوادث ناشي از كار» است كه دربرگيرنده آثار حوادث شغلي و بيماريهاي حرفهاي است. اين آثار در شاخه حوادث ناشي از كار معمولا در برگيرنده حمايتهاي از كار افتادگي ،غرامت نقص مقطوع ،غرامت دستمزد ايام بيماري و مستمري بازماندگان مي باشد.
نگاهي اجمالي بر ساختارهاي تامين اجتماعي از گذشته تاكنون حاكي از آن است كه موضوع جبران خسارت وارده بر كارگران در اثر حوادث ناشيازكار از جايگاه خاصي برخوردار ميباشد بگونهاي كه ارائه حمايت در مقابل حوادث در تمامي راهبردهاي تامين اجتماعي مشاهده مي شود و حتي طرحهاي مسئوليت كارفرما كه در اواخر قرن نوزدهم ميلادي تحت عنوان «جبران خسارت كارگران» فعاليت خود را آغاز نمودند با هدف ارائه كمك در مقابل حوادث ناشي از كار بوسيله كارفرما شكل يافته اند.
شايان ذكر است كه راهبرد مسئوليت كارفرما هنوز در كشورهاي در حال توسعه نقش قابل ملاحظه اي را در ساختارهاي تامين اجتماعي ايفاء مي نمايدو در بعضي از كشورهاي توسعه يافته نيز براي حمايت نيروي كار در مقابل حوادث ناشي ازكار از اين سيستم استفاده مي گردد.
از سال 1309 همزمان با تصويب نظامنامه صندوق احتياط طرق و شوارع مقرر گرديد در صورت بروز حادثه و اتفاق براي بيمهشدگان از محل ذخيره صندوق احتياط مبلغي تحت عنوان غرامت به بازماندگان آنها پرداخت گردد.
لازم به ذكر است، براي اولين بار در ايران در سال 1326 مقرر گرديد در صورتي كه در اثر بروز سوانح يا مرض در حال انجام وظيفه، كارگر فوت نمايد به همسر دائمي غيرمطلقه ماداميكه شوهر اختيار نكرده باشد مستمري ساليانه و به پدر يا مادر متوفي مستمري تا آخر عمر و به فرزندان نيز تا 16 سالگي مستمري پرداخت نمايد.
در ادامه حسب لايحه قانوني بيمههاي اجتماعي كارگران مصوب 1/11/1331 عليرغم برخي تغييرات در ميزان، نحوه و شرايط برقراري و پرداخت مستمريهاي فوت و ازكارافتادگي كلي ناشي از كار ، مستمري بازنشستگي نيز به مجموع تعهدات قبلي (مستمريهاي بازماندگي و مستمري ازكارافتادگي ناشي از كار) افزوده گرديد.
از سال 1331 نيز بر اساس تصويب قانون بيمه اجتماعي كارگران مقرر گرديد در صورتي كه در اثر حادثه ناشي از کار بيمه شده از بين10 تا 33 درصد توانائي کار خود را از دست بدهد غرامت نقص مقطوع (معادل سي و شش برابر مستمري ازكارافتادگي كلي ضربدر درصد درجه ازکارافتادگي) و در صورتي كه بين 33 تا 66 درصد توانائي کار خود را از دست ميداد مستمري جزئي به نسبت درجه ازکارافتادگي و در صورتي كه حداقل 66% توانائي کار خود را از دست بدهد مستمري ازكارافتادگي كلي دريافت نمايد . لازم به ذكر است كه اين مستمريها در حال حاضر در قوانين موجود وجود دارد.
در قانون تامين اجتماعي مصوب سال 1354 در خصوص حوادث ناشي از كار تعاريف ذيل بكار رفته است:
از كارافتادگي كلي عبارتست از كاهش قدرت كار بيمه شده به نحوي كه نتواند با اشتغال به كار سابق يا كار ديگري بيش از يك سوم از درآمد قبلي خود را به دست آورد.
از كارافتادگي جزئي عبارتست از كاهش قدرت كار بيمه شده به نحوي كه نتواند با اشتغال به كار سابق يا كار ديگر فقط قسمتي از درآمد قبلي خود را به دست آورد.
غرامت مقطوع نقص عضو مبلغي است كه بطور يك جا براي جبران نقص عضو يا جبران تقليل درآمد بيمه شده به شخص او داده ميشود.
غرامت دستمزد به وجوهي اطلاق ميشود كه در ايام بارداري، بيماري و عدم توانايي موقت اشتغال بهكار و عدم دريافت مزد يا حقوق به حكم اين قانون به جاي مزد يا حقوق به بيمه شده پرداخت ميگردد.
- مشمولين قانون كار
- ساير مزدبگيراني كه مشمول قوانين حمايتي خاصي نيستند
- صاحبان حرف و مشاغل آزاد
- كارگران ساختماني
- قاليبافان خانگي فاقد كارفرما
- رانندگان حمل و نقل بار و مسافر بين شهري
منابع :
- به منظور ارائه تعهدات حوادث ناشي از كار به مشمولين قانون كار و ساير مزدبگيران كه مشمول قانون حمايتي خاصي نيستند در قانون تامين اجتماعي مصوب 1354 و اصلاحات بعدي آن منابع خاصي در نظر گرفته نشده است، بلكه به استناد ماده « 7 » همين قانون از اول سال 1355 معادل 21% حقوق و يا مزد بيمهشده جهت حمايتهاي غرامت دستمزد، بازنشستگي، ازكارافتادگي و فوت بوسيله كارفرما به حساب سازمان واريز ميگردد.
- در خصوص ارائه مستمري ازكارافتادگي به بيمه شدگان مشمول طرح صاحبان حرف و مشاغل آزاد با عنايت به اينكه از بيمهشدگان مذكور با سه نرخ ذيل
12% مشمول دريافت مستمري بازنشستگي و فوت بعد ازبازنشستگي
14% مشمول دريافت مستمري بازنشستگي و فوت قبل و بعد ازبازنشستگي
18% مشمول دريافت مستمري بازنشستگي و فوت و ازكارافتادگي
برمبناي دستمزدي كه به انتخاب بيمهشده تعيين ميشود، منابع تامين اعتبار عبارت است از حق بيمه مذكور بعلاوه 2% كمك سهم دولت تامين ميگردد.
لازم به ذكر است حسب محاسبه ميزان مستمري بر اساس متوسط حقوق دو سال آخر به منظور جلوگيري از سو، استفادههاي احتمالي در صورتيكه فرد متقاضي، سابقهاي كمتر از 360 روز پرداخت حق بيمه داشته باشد ميتواند دستمزدي بين حداقل تا حداكثر دستمزد مشمول كسر حق بيمه انتخاب نمايد، در غير اين صورت حداكثر مجاز است دستمزدي معادل 110درصد دستمزد مشمول كسر حقبيمه قبلي خود انتخاب نمايد.
لازم به ذكر است به بيمه شده مشمول طرح صاحبان حرف و مشاغل آزاد با نرخ 12% و 14% مستمري ازكارافتادگي تعلق نميگيرد،
لازم به ذكر است به بازماندگان بيمه شده مشمول طرح صاحبان حرف و مشاغل آزاد با نرخ 12% مستمري بازماندگان تعلق نميگيرد،
- منابع حق بيمه جهت تامين تعهدات و ارائه حمايت مذكور به بيمه شدگان مشمول طرح رانندگان از محل 21% حقبيمه دريافتي از آنان( سهم بيمه شده و سهم دولت ) كه جهت ارائه كليه حمايتها و تعهدات كوتاه مدت و بلندمدت دريافت ميشود، تامين ميگردد.
- منابع لازم جهت ارائه تعهدات و حمايت مذكور به بيمهشدگان طرح قاليبافان خانگي فاقد كارفرما از محل 14% حق بيمه دريافتي(7% سهم مشمول و 7% سهم دولت) كه جهت ارئه تعهدات بازنشستگي، فوت و ازكارافتادگي دريافت ميشود تامين ميگردد.
- منابع لازم براي ارائه تعهدات و حمايت مذكور به كارگران ساختماني از محل درآمد حق بيمه معادل 3% حداقل مزد روزانه كارگر ساده به ازاي هر متر زيربنا براي ساختمانهاي با متراژ زير 100 متر مربع زيربنا و براي ساختمانهاي با متراژ بيش از 100 متر زيربنا به ازاي هر متر معادل 4% حداقل مزد روزانه كارگر ساده صرفا براي ارائه تعهدات و حمايتهاي حوادث ناشي از كار دريافت ميگردد.
ضمن اينكه طبق ماده 28 قانون تامين اجتماعي مصوب سال 1354 منابع ديگري مانند درآمد حاصل از وجوه و ذخائر و اموال سازمان، وجوه حاصل از خسارات وجريمههاي نقدي مقرر در همين قانون و همچنين كمكها و هدايا نيز براي اين امر در نظر گرفته شده است.
- غرامت دستمزد ايام بيماري
- غرامت نقص عضو
- مستمري از كارافتادگي جزيي
- مستمري از كار افتادگي كلي
- مستمري فوت
- كمك هزينه همسر
- كمك هزينه همسر متكفل فرزند
- كمك هزينه فرزند
- كمك هزينه مسكن
- عيدي پايان سال
- حق سنوات مازاد بر 20 سال پرداخت حق بيمه
- پرداخت كالابرگ
به بيمهشدگاني كه تحت معالجه و يا درمانهاي توانبخشي قرار ميگيرند و بنابه تشخيص سازمان تامين خدمات درماني موقتا قادر به كار نيستند به شرط عدم اشتغال به كار و عدم دريافت مزد يا حقوق استحقاق دريافت غرامت دستمزد ايام بيماري پرداخت خواهد شد.
به بيمهشدگاني که در اثر حادثه ناشي از کار بين 10 تا 33 درصد توانائي کار خود را از دست داده باشند غرامت نقص عضو پرداخت خواهد شد.
مستمري از كارافتادگي جزيي :
به بيمهشدگاني كه در اثر حادثه ناشي از کار بين 33 تا 66 درصد توانائي کار خود را از دست داده باشند به نحوي كه با اشتغال به كار سابق يا كار ديگر فقط قسمتي از درآمد قبلي خود را به دست آورد، مستمري ازکارافتادگي جزئي ناشي از کار پرداخت خواهد شد.
به بيمهشدگاني كه در اثر حادثه ناشي از کار بيش از 66 درصد توانائي کار خود را از دست داده باشند به نحوي كه نتواند با اشتغال به كار سابق يا كار ديگري بيش از يك سوم از درآمد قبلي خود را به دست آورد، مستمري ازکارافتادگي كلي ناشي از کار پرداخت خواهد شد.
همسر(زن):مادامي كه شوهر اختيار نكرده است.
همسر(مرد):مشروط براينكه اولا تحت تكفل زن بوده ثانيا سن او از شصت سال متجاوز باشد يا طبق نظر كميسيون پزشكي ازكار افتاده بوده و در هر حال مستمري از سازمان دريافت نكند.
فرزند: در صورتيكه سن آنان كمتر از 19 سال تمام باشد و يا منحصرا بتحصيل اشتغال داشته باشند يا بعلت بيماري يا نقص عضو طبق گواهي كميسيون پزشكي قادر بكار نباشند. لازم بذكر است در خصوص فرزند بيمه شده زن علاوه بر شرط فوق مي بايست پدر آنها در قيد حيات نبوده ويا تحت تكفل زن بوده و سن او از شصت سال متجاوز باشد يا طبق نظر كميسيون پزشكي از كار افتاده بوده و در هر حال مستمري از سازمان دريافت نكند.
پدر و يا مادر: در صورتيكه اولا تحت تكفل او بوده ثانيا سن پدر از شصت سال و سن مادر از پنجاه و پنج سال تجاوز كرده باشد و يا به تشخيص كميسيون پزشكي از كار افتاده باشند و در هر حال مستمري از سازمان دريافت نكند.
ميزان غرامت دستمزد روزانه ايام بيماري عبارت است از جمع كل دريافتي بيمه شده به ماخذ حق بيمه دريافت شده در آخرين 90 روز قبل از شروع بيماري تقسيم بر تعداد روزهاي كاركرد كه به شرح ذيل به افراد پرداخت ميگردد:
- بيمهشدهاي كه داراي همسر يا فرزند يا پدر و مادرتحت تكفل باشد به ميزان 75% آخرين مزد ويا حقوق روزانه او
- بيمهشدهاي كه همسر يا فرزند يا پدر و مادر تحت تكفل نداشتهباشد به ميزان 66% آخرين مزد ويا حقوق روزانه و در صورتي كه بيمه شده به هزينه سازمان بستري شود كه در اين صورت ميزان غرامت دستمزد معادل 50% آخرين مزد يا حقوق روزانه او
ميزان اين غرامت عبارت است از سي و شش برابر مستمري ماهانه از كارافتادگي كلي.
ميزان مستمري از كار افتادگي جزيي عبارتست از حاصل ضرب درصد ازکارافتادگي در مبلغ مستمري ازکارافتادگي کلي استحقاقي .
ميزان مستمري ماهانه ازکارافتادگي کلي ناشي از کار عبارتست از حاصل ضرب يک سيام مزد يا حقوق متوسط بيمه شده و سنوات پرداخت حق بيمه مشروط بر اينکه اين مبلغ از پنجاه درصد مزد يا حقوق متوسط ماهانه او کمتر و از صد در صد آن بيشتر نباشد.
در ضمن مزد يا حقوق متوسط ماهانه بيمه شده مبناي تعهدات عبارت است از جمع کل مزد يا حقوق او که بماخذ آن حق بيمه دريافت گرديده ظرف هفتصد و بيست روز قبل از وقوع حادثه ناشي از کار يا شروع بيماري حرفهاي که منجر به ازکارافتادگي شده است تقسيم بر روزهاي کار ضربدر سي.
ضمنا با توجه به ماده 111 قانون تامين اجتماعي ميزان مستمري از كارافتادگي كلي و بازماندگان در هر حال نميتواند از حداقل دستمزد كارگر عادي كمتر باشد.
مستمري از كارافتادگي جزئي ـ كلي و غرامت نقص عضو:
- ارائه گواهي پزشكي از بيمه شده به شعبه تامين اجتماعي
- بررسي مدارك
- ارائه فرم معرفي به كميسيون پزشكي از طرف واحد تامين اجتماعي به بيمه شده
- وصول نظريه كميسيون پزشكي مبني بر احراز شرايط
- استعلام ريز دستمزد
- بررسي سوابق پرداخت حق بيمه به منظور تعيين ميزان مبلغ غرامت يا مستمري
- صدور حكم
مستمري بازماندگان :
- ارائه درخواست از بازمانده به واحدتامين اجتماعي
- بررسي سوابق مبني بر احراز شرايط
- استعلام ريزدستمزد
- تعيين متوسط حقوق
- تعيين بازماندگان قانوني مشمول مستمري
- تعيين ميزان مبلغ مستمري
- صدور حكم
Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA