مستمري بازماندگان در بخش كارگري، حرف و مشاغل آزاد و ... در ايران
تهیه کننده : عباس اورنگ
عليرغم وجود فعاليتهاي كاري در زندگي مردم براي تامين معاش از گذشتههاي دور با پيدايش انقلاب صنعتي رفتهرفته نوع مشاغل و شيوههاي تامين معاش خانودهها تغيير يافت به گونهاي كه با اين نوع تغيير افراد جامعه ناگزير بودند با دستگاهها و ماشينالات مكانيكي ارتباط كاري نزديكتري ايجاد نمايند، بدون شك هرچه مقدار نزديكي مذكور بيشتر ميشد ميزان مخاطرات ناشي از كار و يا غير ناشي از كار بيشتر و بيشتر گرديد . اين امر باعث شد كه در مواردي بيش از گذشته افراد دچار حوادث و يا بيماريهاي ناشي از كار گردند، از اين رو تامين معاش خانوادهها بعد از فوت ناشي از كار، باعث شد كه تعهدات مربوط به حمايت از بازماندگان در زمره حمايتهاي كارفرمايان و يا صندوقهاي بيمههاي اجتماعي قرار گيرد، اين امر رفته رفته به موارد بيماريها و حوادث غيرناشي از كار و فوتهاي غيرناشي از كار نيز تسري يافت به گونهاي كه امروزه پرداخت مستمري به بازماندگان بيمهشده جزء اصلي ترين حماتهاي بيمههاي اجتماعي در جهان ميباشد كه از در اين راستا ايران نيز مستثني نبوده به گونهاي كه در ايران نيز به طور رسمي از سال 1309 حمايت به بازماندگان در زمره تعهدات بيمههاي اجتماعي قرار گرفت.
از سال 1309 همزمان با تصويب نظامنامه صندوق احتياط طرق و شوارع مقرر گرديد در صورت بروز حادثه و اتفاق براي بيمهشدگان از محل ذخيره صندوق احتياط مبلغي تحت عنوان غرامت به بازماندگان آنها پرداخت گردد.
لازم به ذكر است، براي اولين بار در ايران در سال 1326 مقرر گرديد در صورتي كه در اثر بروز سوانح يا مرض در حال انجام وظيفه، كارگر فوت نمايد به همسر دائمي غيرمطلقه ماداميكه شوهر اختيار نكرده باشد مستمري ساليانه و به پدر يا مادر متوفي مستمري تا آخر عمر و به فرزندان نيز تا 16 سالگي مستمري پرداخت نمايد.
در ادامه با تشكيل «صندوق تعاون و بيمه كارگران» يكي از غرامات و مساعدات تعيين شده به كارگران، كمك به بازماندگان قانوني كارگر در موارد عسرت و استيصال بود.
با تصويب بيمههاي اجتماعي كارگري در سال 1331 علاوه بر تغييرات در ميزان مستمري بازماندگان حوادث ناشي از كار و يا بازماندگان مستمري بگيران ازكارافتاده ناشي از كار مقرر گرديد به بازماندگان حوادث غيرناشي از كار و يا بازماندگان ازكارافتادگان غير ناشي از كار نيز مستمري پرداخت گردد.
عليرغم وجود تعهدات در قوانين مصوب قبلي ، در سال 1354 نيز پرداخت مستمري بازماندگان به دليل اهميت و نقش آن در تداوم حيات خانوادهها لحاظ گرديد.
شايان ذكر است كه در سال 1379 با توجه به اصلاحات بعمل آمده در صورت داشتن سابقهاي بين 10 تا 20 سال پرداخت حق بيمه براي بازماندگان آن دسته از بيمه شدگان كه در ده سال آخر حيات خود فاقد يك سال سابقه و يا در سال آخر فاقد 90 روز سابقه پرداخت حق بيمه باشند غرامت مقطوع فوت نيز به مجموع تعهدات مذكور اضافه گرديد.
بازمانده به افرادي گفته ميشود كه به موجب قانون تامين اجتماعي تحت تكفل بيمه شده اصلي و يا مستمريبگير بازنشسته يا ازكارافتاده بوده و واجد شرايط دريافت مستمري بازماندگان باشد.
مستمري بازماندگان عبارتست از وجهي كه طبق شرايط مقرر در قانون در صورت فوت بيمه شده براي تامين معيشت به بازماندگان وي پرداخت ميشود.
عبارتست از مبلغي كه بصورت يكجا به بازمانده بيمه شدهاي كه در ده سال آخر حيات خود فاقد يك سال سابقه و يا در سال آخر فاقد 90 روز پرداخت حق بيمه بوده ولي داراي حداقل 10 و حداكثر 20 سال سابقه باشد پرداخت ميگردد.
- مشمولين قانون كار
- ساير مزدبگيراني كه مشمول قوانين حمايتي خاصي نيستند
- صاحبان حرف و مشاغل آزاد
- بيمهشدگان اختياري
- كارگران ساختماني
- قاليبافان خانگي فاقد كارفرما
- رانندگان حمل و نقل بار و مسافر بين شهري
- مستمريبگيران ازكارافتاده كلي
- مستمريبگيران بازنشسته
منابع :
- به منظور ارائه مستمري بازماندگان به مشمولين قانون كار و ساير مزدبگيران كه مشمول قانون حمايتي خاصي نيستند در قانون تامين اجتماعي مصوب 1354 و اصلاحات بعدي آن منابع خاصي در نظر گرفته نشده است، بلكه به استناد ماده « 7 » همين قانون از اول سال 1355 معادل 21% حقوق و يا مزد بيمهشده جهت حمايتهاي غرامت دستمزد، بازنشستگي، ازكارافتادگي و فوت بوسيله كارفرما به حساب سازمان واريز ميگردد.
- منابع لازم جهت ارائه مستمري بازماندگان بيمه شدگان مشمول طرح صاحبان حرف و مشاغل آزاد با عنايت به اينكه از بيمهشدگان مذكور با سه نرخ ذيل
12% مشمول دريافت مستمري بازنشستگي و فوت بعد ازبازنشستگي
14% مشمول دريافت مستمري بازنشستگي و فوت قبل و بعد ازبازنشستگي
18% مشمول دريافت مستمري بازنشستگي و فوت و ازكارافتادگي
بر مبناي دستمزدي كه به انتخاب بيمهشده تعيين ميشود، منابع تامين اعتبار عبارت است از حق بيمه مذكور بعلاوه 2% كمك سهم دولت تامين ميگردد.
لازم به ذكر است حسب محاسبه ميزان مستمري بر اساس متوسط حقوق دو سال آخر به منظور جلوگيري از سو، استفادههاي احتمالي در صورتيكه فرد متقاضي، سابقهاي كمتر از 360 روز پرداخت حق بيمه داشته باشد ميتواند دستمزدي بين حداقل تا حداكثر دستمزد مشمول كسر حق بيمه انتخاب نمايد، در غير اين صورت حداكثر مجاز است دستمزدي معادل 110درصد دستمزد مشمول كسر حقبيمه قبلي خود انتخاب نمايد.
لازم به ذكر است به بازماندگان بيمه شده مشمول طرح صاحبان حرف و مشاغل آزاد با نرخ 12% مستمري بازماندگان تعلق نميگيرد،
- منابع لازم جهت ارائه مستمري بازماندگان به بيمهشدگان اختياري از محل 21% حقبيمهاي كه جهت ارائه حمايت بازنشستگي و فوت و ازكارافتادگي از بيمهشدگان مذكور دريافت ميشود تامين ميگردد.
- منابع لازم جهت ارائه مستمري بازماندگان به بيمه شدگان مشمول طرح رانندگان از محل 21% حقبيمه دريافتي از آنان( سهم بيمه شده و سهم دولت ) كه جهت ارائه كليه حمايتها و تعهدات كوتاه مدت و بلندمدت دريافت ميشود، تامين ميگردد.
- منابع لازم جهت ارائه مستمري بازماندگان به بيمهشدگان طرح قاليبافان خانگي فاقد كارفرما از محل 14% حق بيمه دريافتي(7% سهم مشمول و 7% سهم دولت) كه جهت ارئه تعهدات بازنشستگي، فوت و ازكارافتادگي دريافت ميشود تامين ميگردد.
- منابع لازم جهت ارائه مستمري بازماندگان به كارگران ساختماني از محل درآمد حق بيمه معادل 3% حداقل مزد روزانه كارگر ساده به ازاي هر متر زيربنا براي ساختمانهاي با متراژ زير 100 متر مربع زيربنا و براي ساختمانهاي با متراژ بيش از 100 متر زيربنا به ازاي هر متر معادل 4% حداقل مزد روزانه كارگر ساده كه صرفا براي ارائه تعهدات و حمايتهاي حوادث ناشي از كار دريافت ميگردد، تامين ميشود.
ضمن اينكه طبق ماده 28 قانون تامين اجتماعي مصوب سال 1354 منابع ديگري مانند درآمد حاصل از وجوه و ذخائر و اموال سازمان، وجوه حاصل از خسارات وجريمههاي نقدي مقرر در همين قانون و همچنين كمكها و هدايا نيز براي اين امر در نظر گرفته شده است.
- مستمري فوت
- غرامت مقطوع فوت
- كمك هزينه همسر متكفل فرزند
- كمك هزينه فرزند
- كمك هزينه مسكن
- عيدي پايان سال
- حق سنوات مازاد بر 20 سال پرداخت حق بيمه
- پرداخت كالابرگ
موارد برقراري مستمري بازماندگان :
حسب قانون تامين اجتماعي به بازماندگان واجدشرايط بيمه شده متوفي در يکي از حالات زير مستمري بازماندگان پرداخت خواهد شد :
· در صورت فوت بيمه شده بازنشسته.
· در صورت فوت بيمه شده ازکارافتاده کلي مستمري بگير.
· در صورت فوت بيمه شده اي که در ده سال آخر حيات خود حداقل حق بيمه يکسال کار و در يك سال آخر حيات حداقل حق بيمه 90 روز را پرداخته باشد. (لازم به ذكر است در قوانين و مقررات مربوطه در قبل از سال ۱۳۵۴ حداقل سابقه ۵ سال و در يك سال آخر ۹۰ روز بوده است.)
· در مواردي که بيمه شده بر اثر حادثه ناشي از کار يا بيماريهاي حرفه اي فوت نمايد.
شرايط دريافت مستمري بازماندگان :
مستمري بازماندگان بيمه شده به همسر ، فرزند ، پدر و يا مادر به شرط احراز شرايط ذيل پرداخت ميگردد:
همسر(زن): مادامي كه شوهر اختيار نكرده است.
همسر(مرد): مشروط براينكه اولا تحت تكفل زن بوده ثانيا سن او از شصت سال بيشتر باشد يا طبق نظر كميسيون پزشكي ازكار افتاده بوده و از سازمان تامين اجتماعي يا ساير سازمانها بيمهگر مستمري دريافت نكند.
فرزند: در صورتي كه سن آنان كمتر از نوزدهسال تمام باشد و يا منحصرا بتحصيل اشتغال داشته باشند يا بعلت بيماري يا نقص عضو طبق گواهي كميسيون پزشكي قادر بكار نباشد. لازم بذكر است در خصوص فرزند بيمهشده زن علاوه بر شرط فوق ميبايست پدر آنها در قيد حيات نبوده ويا تحت تكفل زن بوده و سن او از شصت سال متجاوز باشد يا طبق نظر كميسيون پزشكي از كار افتاده بوده و در هر حال مستمري از سازمان دريافت نكند.
پدر و يا مادر: در صورتيكه اولا تحت تكفل او بوده ثانيا سن پدر از شصت سال و سن مادر از پنجاه و پنج سال تجاوز كرده باشد و يا به تشخيص كميسيون پزشكي از كار افتاده باشند و در هر حال مستمري از سازمان دريافت نكند.
شرايط دريافت غرامت مقطوع فوت :
داشتن سابقهاي بين 10 تا 20 سال پرداخت حق بيمه براي بيمه شدهاي كه در ده سال آخر حيات خود فاقد يك سال سابقه و يا در سال آخر فاقد 90 روز سابقه پرداخت حق بيمه باشد . (بر اساس قانون برنامه سوم توسعه فرهنگي اقتصادي و اجتماعي مقرر گرديد به اين دسته از افراد مستمري از كارافتادگي كلي بدون رعايت ماده 111 برقراري ميگردد.)
محاسبه ميزان مستمري و غرامت مقطوع فوت :
در ضمن مزد يا حقوق متوسط ماهانه بيمه شده مبناي مستمري بازماندگان بيمه شده عبارت است از جمع کل مزد يا حقوق او که بماخذ آن حق بيمه دريافت گرديده ظرف هفتصد و بيست روز قبل از فوت تقسيم بر روزهاي کار ضربدر سي.
منظور از مستمري استحقاقي بيمه شده متوفي مستمري حين فوت او ميباشد. در مورد بيمه شدگاني که در اثر هر نوع حادثه يا بيماري فوت شوند مستمري استحقاقي عبارت است از مستمري که براي بيمه شده ازکارافتاده کلي حسب مورد برقرار ميشود.
همسر: ميزان مستمري همسر بيمه شده متوفي در صورت احراز شرايط معادل 50% مستمري استحقاقي بيمه شده ميباشد.
فرزند: ميزان مستمري فرزند بيمه شده متوفي معادل 25% مستمري استحقاقي بيمه شده ميباشد.
پدر و مادر: ميزان مستمري هر يک از پدر و مادر بيمه شده متوفي معادل 20% مستمري استحقاقي بيمه شده ميباشد.
ضمنا در هر حال مجموع مستمري بازماندگان بيمه شده متوفي نبايد از ميزان مستمري استحقاقي متوفي تجاوز نمايد. هرگاه مجموعه مستمري از اين ميزان تجاوز کند سهم هر يک از مستمري بگيران به نسبت تقليل داده ميشود و در اين صورت اگر يکي از مستمري بگيران فوت شود يا فاقد شرايط استحقاق دريافت مستمري گردد سهم بقيه آنان با توجه به تقسيم بندي مذکور در اين ماده افزايش خواهد يافت و در هر حال بازماندگان بيمه شده از صد در صد مستمري بازماندگان متوفي استفاده خواهند کرد.
ميزان غرامت مقطوع فوت برابر است با معادل يك ماه حداقل دستمزد كارگر عادي در زمان فوت ضربدر سنوات پرداخت حق بيمه كه به طور يكجا پرداخت ميگردد.
بازماندگان بيمه شده بازنشسته :
- تبديل حكم مستمري بازنشسته به بازماندگان
بازماندگان بيمه شده ازكارافتاده كلي :
- تبديل حكم مستمري بازنشسته به بازماندگان
- ارائه درخواست از بازمانده به واحد تامين اجتماعي
- بررسي سوابق مبني بر احراز شرايط
- استعلام ريزدستمزد
- تعيين متوسط حقوق
- تعيين بازماندگان قانوني مشمول مستمري
- تعيين ميزان مبلغ مستمري
- صدور حكم
.
تاريخچه موضوع
بررسي در مجموعه قوانين و مقررات مربوط به بيمه و امور مرتبط با تامين اجتماعي از سالهاي 1309 تا كنون بيانگر آن است كه همواره ارائه خدمات و تعهدات تامين اجتماعي در كشور در جهت تسهيل و بسط خدمات و تعهدات سير نموده است وليكن نكته قابل توجه در اين مشاهدات عبارتست از اينكه اصلاحات مذكور به جاي تاكيد و توجه به رعايت حفظ تعادل مالي نظام ، همواره با نگاه حمايتهاي اجتماعي و يا اضطرارها و فشارهاي صنفي و طبقاتي صورت گرفته است كه عليرغم تعبيه مكانيزمها و فيلترهاي قانوني در نحوه و چگونگي برقراري و پرداخت برخي از انواع مستمريها ، اين اصلاحات همواره بر خلاف اصول محاسبات بيمهاي از سمت تسهيل به سوي بيضابطهگي نيل نموده است، كه اين امر در بطن خود در برخي موارد باعث بروز و تشديد نابرابريها و تبعيض در بين افراد مستمريبگير و در پارهاي موارد بروز بي عدالتي بين افراد برخودار از مستمري و محروم از مستمري شده است. به گونهاي كه در شرايط حاضر بر خلاف اصول متعارف در سيستمهاي بيمههاي اجتماعي رابطه بين ميزان و مدت پرداخت حق بيمه با مقدار دريافت مستمري بطور معنيداري كماثرتر شده است.
نكته قابل توجه اينكه تغييرات و اصلاحات انجام شده در كاهش حداقل سابقه لازم به منظور احراز شرايط برقراري مستمري از يك سو و تصويب و اجراي ماده واحده[1] «قانون افزايش مستمريهاي بعضي از مشمولين قانون بيمههاي اجتماعي مورخ 17/2/1349» ومتعاقب آن ماده 111 قانون تامين اجتماعي مصوب سال 1354 از سوي ديگر باعث شده همواره روند افزايش تبعيض بين مستمريبگيران در حال افزايش باشد. ضمن اينكه آمار و اطلاعات بيانگر اين است كه دامنه شمول برخوردان از مزاياي تبيين شده در قانون فوق و ترميم ميزان مستمري تا سطح حداقل دستمزد همواره در حال افزايش ميباشد.
اگرچه در تدوين اين گزارش همواره برخورداري از حداقل درآمد لازم به منظور تامين حداقل مخارج زندگي را جزء حقوق طبيعي و مدني افراد مد نظر داشته و اين امر را جزء كمترين وظايف دولتها در تحقق حقوق شهروندي افراد جامعه ميداند وليكن بايد توجه داشت كه حمايتهاي اجتماعي همواره ميبايست بر اساس لايهبنديهاي موجود در طرحهاي تامين اجتماعي استوار باشد و بايد توجه داشت كه هرگونه منابع و مصارف در سيستمهاي بيمههاي اجتماعي تابع اصول محاسبات بيمهاي است و به منظور برقراري هرگونه مصارف پيشاپيش ميبايست منبع درآمدي آن را پيشبيني نمود .
از اين رو به طور كلي مراحل تكوين و پرداخت مستمري در بخشهاي كارگري را به طور مدون در ايران ميتوان به دو گروه دستهبندي نمود:
· سير تاريخي و تكميلي انواع حمايتها و تعهدات قانوني ارائه شده
· ميزان مستمري پرداختي
الف ) سير تاريخي انواع حمايتها و تعهدات قانوني ارائه شده
1. مرحله ايجاد صندوقهاي احتياط با ارائه غرامت از كارافتادگي ناشي از كار از سال 1309-1326
2. مرحله ايجاد بيمههاي كارگري با ارائه مستمريهاي ازكارافتادگي ناشي از كار و فوت از سال 1327 تا 1331
3. مرحله پيدايش بيمههاي اجتماعي كارگري و ارائه مستمريهاي بازنشستگي و ازكارافتادگي غير ناشي از كار از سال 1331 به بعد
ب ) ميزان مستمري پرداختي
1. پرداخت غرامت نقص عضو بدون پرداخت مستمري
2. پرداخت مستمري به طور متوسط كمتر از 90% حقوق
3. پرداخت مستمري به طور متوسط كمتر از 100% حقوق
4. ترميم مستمري تا سطح حداقل دستمزد
5. ترميم مستمري برابر افزايش سطح عمومي قيمتها
الف ) سير تاريخي انواع حمايتها و تعهدات قانوني ارائه شده
مرحله اول : ايجاد صندوقهاي احتياط با ارائه غرامت از كارافتادگي ناشي از كار از سال 1309-1326
اين مرحله از سال 1309 همزمان با تصويب نظامنامه صندوق احتياط طرق و شوارع شروع و تا سال 1326 مصادف با تصويب آئيننامه بيمه كارگران ادامه دارد، در اين مرحله پرداخت مستمري رواج نداشته و معمولا در صورت بروز حادثه و اتفاق از محل ذخيره صندوق احتياط مبلغي تحت عنوان غرامت به ازكارافتادگان و بازماندگان آنها پرداخت ميگرفت.
مرحله دوم: ايجاد بيمههاي كارگري با ارائه مستمري ازكارافتادگي ناشي از كار و فوت از سال 1327 تا 1331
اين مرحله از تصويب آئيننامه بيمه كارگران در سال 21/4/1326 تصويب شروع و تا تصويب قانون بيمههاي اجتماعي كارگران در سال 1331 ادامه داشته است. وجه تمايز اين مرحله نسبت به مرحله قبل ايجاد مستمري فوت و از كارافتادگي ناشي از كار در زمره تعهدات صندوقهاي بيمهاي بوده است.
لازم به ذكر است، براي اولين بار در ايران حسب ماده 14 آئيننامه بيمه كارگران مصوب 21/4/1326 در متن قانون بيمهگر ملزم ميگردد كارگران كارخانجات و بنگاههاي مشمول قانون بيمه كارگران را در موارد فوت و از كارافتادگي دائمي و مطلق مورد حمايت قرار داده و به ايشان مستمري فوت و ازكارافتادگي كلي ناشي از كار پرداخت نمايد. كه در ادامه حسب ماده الحاقي مربوط به تبصره ماده 15 همين آئيننامه، حسب شرايط ذيل به بيمهشدگان يا بازماندگان آنها غرامت پرداخت ميشده است:
الف: در صورت فوت در اثر سوانح يا مرض كه مربوط به انجام وظيفه بوده باشد، به همسر دائمي غيرمطلقه ماداميكه شوهر اختيار نكرده باشد مستمري ساليانه و به پدر يا مادر متوفي مستمري تا آخر عمر و به فرزندان نيز مستمري تا 16 سالگي.
ب: در صورت از كارافتادگي دائمي و مطلق مستمري تمام عمر
ج: در صورت از كارافتادگي جزئي دائمي غرامت متناسب با درجه ازكارافتادگي
ضمن اينكه حسب ماده 16 گزارش شماره 1/4 مورخه 11/12/1327 كميسيون پيشه و بازرگاني صندوقي تحت عنوان «صندوق تعاون و بيمه كارگران» تشكيل شده كه غرامات و مساعدات تعيين شده به كارگران در آن به شرح ذيل تعيين شده است:
1. حوادث و امراض ناشي از كار
2. حوادث و امراض غيرناشي از كار
3. حوادث و امراض خانواده بلافصل كارگر
4. پيري و از كارافتادگي كارگر
5. ازدواج و حاملگي، عائلهمندي و وضع حمل و هزينه كفن و دفن و كمك به بازماندگان قانوني كارگر در موارد عسرت و استيصال.
لازم به ذكر است اگر چه اصطلاح پيري در بند4 ماده 24 اين قانون به كاربرده شده وليكن چون در اين قانون مقرر ميگردد چگونگي، ميزان و شرائط لازم و كافي براي استحقاق دريافت ازمستمريها و كمكهاي مندرجه در بالا بوسيله وزارتكار با موافقت شورايعالي كار تهيه و به تصويب هيات وزيران برسد و آئين نامه مذكور نيز تهيه نگرديده است ، به طور مشخص منظور از اينكه پيري عبارتست از ازكارافتادگي حسب تحليل قواي جسماني يا احراز شرايط سني خاصي بوضوح مشخص نشده است.
مرحله سوم: پيدايش ايجاد مستمريهاي بازنشستگي و ازكارافتادگي غير ناشي از كار از سال 1331 تاكنون
اين مرحله با پيدايش بيمههاي اجتماعي كارگري از سال 1331 شروع و تا كنون ادامه داشته است.
حسب لايحه قانوني بيمههاي اجتماعي كارگران مصوب 1/11/1331 عليرغم برخي تغييرات در ميزان، نحوه و شرايط برقراري و پرداخت مستمريهاي فوت و ازكارافتادگي كلي ناشي از كار طبق ماده 42 مستمري از كارافتادگي كلي غير ناشي از كار و طبق ماده 69 مستمري بازنشستگي به مجموع مستمريهاي بازماندگي و مستمري ازكارافتادگي ناشي از كار افزوده ميگردد. لازم به ذكر است همانطور كه در مرحله قبل توضيح داده شد اگر چه اصطلاح پيري در بند4 ماده 24 اين قانون به كاربرده شده ولي چون به طور مشخص منظور از اينكه پيري تحت عنوان ازكارافتادگي حسب تحليل قواي جسماني و يا احراز شرايط سني خاصي است مشخص نشده است. عليايحال ميتوان مبدا ارائه مستمري بازنشستگي به مشاغل كارگري را همزمان با قانون بيمههاي اجتماعي كارگري دانست.
ب ) ميزان مستمري پرداختي
مرحله اول: پرداخت غرامت نقص عضو بدون پرداخت مستمري
اين دوره با تصويب نظامنامه صندوق احتياط طرق و شوارع در سال 1309 شروع و تا تاريخ 21/4/1326 مصادف با تصويب آئيننامه بيمه كارگران ادامه دارد، كه به طور مستند مطابق با تبصره 1 ماده 8 نظامنامه صندوق احتياط ادارات طرق مصوب 1310 براي اولين حداكثر و حداقل ميزان پرداخت غرامت نقص عضو، در صورت اين كه نقص، منجر به از كارافتادگي دائمي شود تعيين شده است و با توجه به اينكه ميزان غرامت درصدي از حقوق دوسال آخر است و حداكثر حقوق دو ساله نبايد از دوهزار تومان بيشتر و از پانصد تومان كمتر باشد، بالطبع ميزان مقرري نميتوانست حسب حوادث اتفاق افتاده از حداكثر 100% مبلغ دوهزار تومان بيشتر و از 5/2% پانصد تومان كمتر باشد. كه اين مبلغ در صورت فوت كارگر نيز حسب ماده 9 به بازماندگان تعلق ميگرفت.
مرحله دوم: پرداخت مستمري به طور متوسط كمتر از 90% حقوق
اين مرحله از آئيننامه بيمه كارگران در سال 21/4/1326 تا تصويب قانون بيمههاي اجتماعي كارگران در سال 1331 ادامه داشته است.
مطابق با ماده الحاقي مربوط به تبصره ماده 15 آئيننامه بيمه كارگران در سال 1326 مقرر ميگردد :
الف:در صورت فوت در اثر سوانح يا مرض كه مربوط به انجام وظيفه بوده باشد، در اين حالت به همسر دائمي غيرمطلقه ماداميكه شوهر اختيار نكرده باشد مستمري ساليانه معادل 20% آخرين حقوق و به پدر يا مادر متوفي جمعا 20% مستمري تا آخر عمر و به فرزندان نيز حداكثر از يك نفر تا چهار نفر به ترتيب مستمري معادل 15%، 25% ، 35% و 40% آخرين حقوق تا 16 سالگي پرداخت ميگرديد.- توضيح اينكه منظور از حقوق 12/1 حقوق آخرين سال بيمه شده بوده و در هر حال ميزان اين مستمري از 80% متوسط حقوق مذكور تجاوز نميكرده است.-
ب: در صورت از كارافتادگي دائمي و مطلق مستمري تمام عمر معدل50% آخرين حقوق بيمه شده تعلق ميگرفت.
ج: در صورت از كارافتادگي جزئي دائمي غرامتي متناسب با درجه ازكارافتادگي پرداخت ميشد.
مرحله سوم: پرداخت مستمري به طور متوسط كمتر از 100% آخرين دستمزد و يا دستمزد كارگر ساده
اين مرحله با تصويب بيمههاي اجتماعي كارگري از سال 1331 شروع و تا هنگام تصويب قانون افزايش مستمريهاي بعضي از مشمولين قانون بيمههاي اجتماعي 17/2/1349 ادامه داشته است.
طي اين دوره ميزان مستمري پرداختي به مستمريبگيران ازكارافتادگي ناشي از كار و بازماندگي ماحصل از حوادث ناشي از كار و يا بازماندگان مستمري بگير ازكارافتاده ناشي از كار همواره كمتر از 100% آخرين دستمزد و ميزان مستمري پرداختي به مستمريبگيران ازكارافتادگي غير ناشي از كار و بازماندگاني ماحصل از حوادث غيرناشي از كار و يا بازماندگان ازكارافتادگان غير ناشي از كار همواره مستمري كمتر از 100% حداقل دستمزد كارگر ساده تعيين ميگرديد. ضمن اينكه مستمري بازنشستگي بيمهشدگان نيز چون بر اساس يكچهلم متوسط حقوق و يا مزد بيمه شده در 5 سال آخر ضربدر سنوات پرداخت حق بيمه محاسبه ميشد كمتر از سقف حقوق دريافتي افراد در دوران اشتغال ميشد، ضمن اينكه در هر حال ميزان مستمري دريافتي نميتوانست حداكثر از 100% حقوق تجاور نمايد.
اگر چه در اين مرحله معمولا تغييراتي در ميزان درصدهاي افراد در رديف و يا شرايط افراد تحت تكفل داده شده است وليكن در هر حال ميزان مستمري دريافتي كمتر از 100% متوسط حقوق 5 سال آخر براي بازنشستگان و كمتر از 100% حداقل دستمزد كارگران ساده براي از كار افتادگان و بازماندگان ازكارافتادگان غير ناشي از كار و كمتر از 100% آخرين حقوق ازكارافتادگان و يا بازماندگان ازكارافتادگان ناشي از كار بوده است.
ضمن اينكه با تغيير فرمول محاسبه پرداخت مستمري حسب تبصره ذيل ماده 60 قانون بيمههاي اجتماعي مصوب سال 1339 متوسط مزد يا حقوق براي محاسبه مستمري بازنشستگي از متوسط 5 سال آخر به متوسط آخرين دو سال پرداخت حق بيمه ، تغييراتي در جهت افزايش ميزان مستمري پرداختي صورت گرفت.
مرحله چهارم: ترميم مستمري تا سطح حداقل دستمزد
اين مرحله از تصويب قانون افزايش مستمريهاي بعضي از مشمولين قانون بيمههاي اجتماعي 17/2/1349 و تا تصويب قانون تامين اجتماعي در سال 1354 ادامه داشته است.
در اين مرحله براي اولين بار حسب ماده واحده قانون افزايش مستمريهاي بعضي از مشمولين قانون بيمههاي اجتماعي 17/2/1349 مقرر گرديد سازمان بيمههاي اجتماعي از تاريخ اول فروردين ماه 1349 مبلغ مستمريهاي ماهانه بازنشستگي و از كارافتادگي كلي و همچنين مجموع مستمري بازماندگان بيمه شده متوفي را در صورتيكه از حداقل دستمزد - منطقه 3 مذكور در جدول تقسيمبندي مناطق كشور كه در سال 1348 لازم الاجرا بوده- كمتر باشد تا حداقل دستمزد افزايش دهد. ضمن اين كه حسب تبصره هاي ذيل ماده واحده اين قانون، ترميم مزبور به مستمريهاي برقرار شده گذشته و مستمريهاي آينده نيز تسري پيدا نمود.
مضمون اين ماده واحده در سال 1354 تحت عنوان ماده 111 در متن قانون متجلي گرديد.
قابل ذكر است كه ترميم مستمري بازماندگان تا سال 1367 درخصوص مستمري استحقاقي صورت ميپذيرفت به اين مفهوم كه ابتدا ميزان مستمري استحقاقي ترميم و سپس به نسبت سهام تسهيم ميشد و اين باعث ميگرديد در پارهاي موارد مجموع مستمري بازماندگان از حداقل دستمزد كمتر گردد كه حسب بخشنامه شماره 579 فني مورخ 7/6/1367 مقرر گرديد، ترميم مستمري تا سطح حداقل دستمزد بعد از تسهيم سهام انجام يابد با اين اصلاح در هر صورت، مجموع مستمري دريافتي نميتوانست از حداقل دستمزد كمتر باشد. به طور مثال در گذشته در صورتي كه تعداد افراد در رديف تنها يك فرزند بود ابتدا ميزان مستمري استحقاقي تا سطح حداقل دستمزد ترميم و سپس 25% حداقل دستمزد به وي تعلق ميگرفت در حاليكه حسب بخش نامه مذكور مستمري دريافتي بازمانده تا سطح حداقل دستمزد ترميم ميشد. ضمن اينكه حسب اين بخشنامه مقرر گرديد مابهالتفاوت مستمري تا تاريخ مذكور محاسبه و پرداخت گردد.
مرحله پنجم: ترميم مستمري برابر افزايش سطح عمومي قيمتها
اين مرحله با تصويب قانون تامين اجتماعي در سال 1354 شروع و تاكنون ادامه پيدا كرده است. در اين مرحله براي اولين بار طبق ماده 96 قانون تامين اجتماعي مقرر ميگردد « سازمان تامين اجتماعي مكلف است ميزان كليه مستمريهاي بازنشستگي، ازكارافتادگي كلي و مجموع مستمري بازماندگان را در فواصل زماني كه حداكثر از سالي يكبار كمتر نباشد با توجه به افزايش هزينه زندگي با تصويب هيات وزيران به همان نسبت افزايش دهد.»
مطابق با تغييرات صورت گرفته در شرايط برقراري و ميزان مستمري پرداختي ترميمي اساسي در ميزان مستمري پرداختي سازمان بوجود آمد به طور مثال حسب ماده 77 براي محاسبه مستمري بازنشستگي ضريب يكچهلم به يكسيوپنجم متوسط مزد يا حقوق بيمه شده ضربدر سنوات پرداخت حق بيمه مشروط بر آنکه از 100% متوسط مزد يا حقوق تجاوز ننمايد. لازم به يادآوري است كه در سال 1371 حسب اصلاحات انجام شده در مواد 72 و 77 قانون تامين اجتماعي ضريب يكسيوپنجم به يكسيام تغيير يافت.
ضمن اينكه در اين مرحله حسب تغيير در شرايط مستمريها حداقل سابق لازم براي برخورداري از مستمري از كارافتادگي كلي غير ناشي از كار، فوت و بازنشستگي از 5 سال سابقه پرداخت حق بيمه در 10 سال آخر به حداقل يكسال در 10 سال آخر و حداقل 90 روز در سال آخر تغيير يافت كه اين تغييرات باعث افزايش معنيداري در مصارف سازمان خصوصا در تعهدات بلندمدت سازمان گرديد.
اين نكته قابل ذكر است كه حسب شرايط هاي مختلف سياسي و اجتماعي از قبيل وقوع انقلاب اسلامي و جنگ تحميلي بجز افزايشهاي كه در حداقل دستمزد انجام ميگرفت ترميم مستمري طبق ماده 96 تا سال 1364 انجام نشد كه در اين سال حسب تصويبنامه مورخ 28/12/1363 هيات وزيران و صدور بخشنامه شماره 523 فني از تاريخ 1/1/1364 مبلغ 5000 ريال به مستمريها افزوده شد و پس از آن، اين روند قطع تا اينكه در سال 1366 حسب تصويبنامه مورخ 20/2/1366 هيات وزيران و صدور بخشنامه شماره يك مستمريها از تاريخ 1/7/1367 مبلغ 3000 ريال به ميزان مستمريها افزوده گرديد. و مجددا اين روند قطع تا اينكه در اسل 1369 به ميزان 5% انجام شد و پيش از آن به طور مدام حسب جدول ذيل مستمريها حسب جدول ذيل ترميم گرديد.
1 - سازمان بيمههاي اجتماعي را مكلف است از تاريخ اول فروردين ماه 1349 مبلغ مستمريهاي ماهانه بازنشستگي و ازكارافتادگيكلي و همچنين مجموع مستمري بازماندگان بيمه شده متوفي را در صورتيكه از حداقل دستمزد منطقه 3 مذكور در جدول تقسيمبندي مناطق كشور كمتربوده را تا حداقل دستمزد افزايش دهد.
Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA